Πότε να ανησυχήσω αν το παιδί μου αργεί να μιλήσει;

Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις που ακούω από γονείς. Η απάντηση δεν είναι πάντα απλή, γιατί κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό. Υπάρχουν όμως κάποια ορόσημα και κάποια σημάδια που μας βοηθούν να καταλάβουμε πότε απλώς περιμένουμε και πότε αξίζει να το κοιτάξουμε πιο προσεκτικά.

Τα ορόσημα, χοντρικά

Τα παρακάτω δεν είναι αυστηροί κανόνες. Είναι ένας οδηγός για το τι κάνουν τα περισσότερα παιδιά γύρω σε κάθε ηλικία.

• Γύρω στον πρώτο χρόνο: γυρίζει όταν ακούει το όνομά του, δείχνει με το δάχτυλο, λέει τις πρώτες του λέξεις.
• Γύρω στον ενάμιση χρόνο: χρησιμοποιεί αρκετές μεμονωμένες λέξεις και καταλαβαίνει απλές οδηγίες, όπως «φέρε μου το παπούτσι».
• Γύρω στα δύο χρόνια: έχει περίπου πενήντα λέξεις και αρχίζει να βάζει δύο λέξεις μαζί, όπως «κι άλλο νερό» ή «μπαμπάς φεύγει».
• Γύρω στα τρία χρόνια: μιλά με μικρές προτάσεις, και η οικογένεια καταλαβαίνει τα περισσότερα από όσα λέει.
• Γύρω στα τέσσερα χρόνια: τον καταλαβαίνουν και άνθρωποι που δεν τον ξέρουν, λέει μικρές ιστορίες για ό,τι έγινε.

Σημάδια που αξίζει να προσέξετε

• Δεν ανταποκρίνεται όταν το φωνάζετε με το όνομά του.
• Δεν δείχνει με το δάχτυλο για να σας δείξει ή να ζητήσει κάτι.
• Δεν λέει καμία λέξη μετά τον ενάμιση χρόνο.
• Δεν συνδυάζει δύο λέξεις μετά τα δύο χρόνια.
• Καταλαβαίνει λίγα από όσα του λέτε.
• Χάνει λέξεις ή δεξιότητες που είχε ήδη. Αυτό, σε οποιαδήποτε ηλικία, θέλει αξιολόγηση χωρίς αναμονή.

Η κατανόηση μετράει όσο και η ομιλία

Πολλοί γονείς μετρούν τις λέξεις που λέει το παιδί. Εξίσου σημαντικό όμως είναι τι καταλαβαίνει. Ένα παιδί που λέει λίγες λέξεις αλλά καταλαβαίνει ό,τι του λέτε, κοιτάζει στα μάτια, δείχνει και παίζει μαζί σας, βρίσκεται σε άλλη θέση από ένα παιδί που δυσκολεύεται και να καταλάβει.

Μετράει επίσης η επικοινωνία χωρίς λόγια: το βλέμμα, οι χειρονομίες, το να σας τραβά από το χέρι για να σας δείξει κάτι. Αυτά είναι τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίζεται ο λόγος.

«Θα μιλήσει μόνο του»

Κάποια παιδιά πράγματι αργούν και μετά καλύπτουν τη διαφορά χωρίς βοήθεια. Δεν μπορούμε όμως να ξέρουμε από πριν ποια είναι αυτά. Η αναμονή δεν κοστίζει τίποτα όταν όλα πάνε καλά, κοστίζει όμως πολύ όταν υπάρχει μια δυσκολία που θα μπορούσαμε να έχουμε στηρίξει νωρίτερα.

Μια αξιολόγηση δεν σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά. Σημαίνει ότι θα ξέρετε.

Τι γίνεται σε μια αξιολόγηση

Στην αξιολόγηση δεν μετράμε μόνο λέξεις. Βλέπουμε πώς καταλαβαίνει το παιδί, πώς παίζει, πώς επικοινωνεί με το βλέμμα και τις χειρονομίες, ποιους ήχους χρησιμοποιεί και πώς σχετίζεται με τους άλλους. Για τα μικρά παιδιά όλο αυτό γίνεται μέσα από το παιχνίδι, ώστε να νιώθουν άνετα.

Στο τέλος συζητάμε με τους γονείς τι είδαμε και αποφασίζουμε μαζί αν χρειάζεται λογοθεραπεία, αν αρκεί να το παρακολουθήσουμε για λίγο, ή αν όλα είναι μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια.

Τι μπορείτε να κάνετε από σήμερα στο σπίτι

• Μιλάτε για ό,τι κάνετε εκείνη τη στιγμή: «βάζουμε το νερό, ζεστό νερό, πλένουμε τα χέρια».
• Αφήστε χώρο. Κάντε μια παύση και περιμένετε να απαντήσει, με λέξη, ήχο ή χειρονομία.
• Επεκτείνετε αυτό που λέει. Αν πει «αμάξι», απαντήστε «ναι, μεγάλο κόκκινο αμάξι».
• Διαβάζετε μαζί κάθε μέρα, έστω για λίγα λεπτά, δείχνοντας και ονομάζοντας τις εικόνες.
• Περιορίστε την οθόνη. Τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν μέσα από την αλληλεπίδραση με ανθρώπους.

Αν κάτι από τα παραπάνω σας προβληματίζει, μη μένετε με την απορία. Ένα τηλεφώνημα είναι αρκετό για να το συζητήσουμε και να δούμε αν χρειάζεται αξιολόγηση.